90 χρόνια απ΄ τα εγκαίνια του δημόσιου δρόμου Πετροχωρίου - Ανάληψης

Συμπληρώθηκαν εφέτος (2025) 90 χρόνια από την ολοκλήρωση - κατασκευή του Δημόσιου αμαξητού δρόμου Πετροχωρίου - Ανάληψης (Δερβέκιστας).

Κατά την μετά το 1840 χρονική περίοδο, εμπορικό κέντρο της περιοχής του Απόκουρου, ήταν το Θέρμο, το οποίο κατάφερε σε σύντομο χρονικό διάστημα, μετά το 1840 να καταστεί το σημείο αναφοράς όχι μόνο του Απόκουρου, αλλά και των Κραβάρων και μεγάλων τμημάτων της Ευρυτανίας, του Προυσσού, του Κρίκελλου, της Δομνίστας κ.α. Ήταν συνεπώς το Θέρμο (Κεφαλόβρυσο) την εποχή εκείνη το μεγάλο σταυροδρόμι των μεταφορών και των επικοινωνιών της περιοχής. Απ΄ το Θέρμο ξεκίναγαν οι πιό σπουδαίοι δρόμοι, γνωστοί ως εμπατές, δρόμοι τους οποίους περιγράφει ο μεγάλος λαογράφος μας Δημήτρης Λουκόπουλος, που την περί το 1890 περίοδο και για κάμποσα χρόνια, ήταν δάσκαλος στο Θέρμο.

Οι περί το 1900 κύριοι δρόμοι του Απόκουρου, οι περίφημες Εμπατές

Ως πρώτη εμπατή, περιγράφεται η εμπατή του Μεγαδέντρου. Ήταν ο δρόμος που απ΄το Θέρμο οδηγούσε πρός Δρυμώνα - Προυσσό, αλλά και απ΄ το σταυροδρόμι του Ταξιάρχη, προς Καλλιθέα - Κυρά Βγένα.

Η δεύτερη εμπατή, ξεκίναγε απ΄το Θέρμο και μέσω Μάνδρας, οδηγούσε προς τα ορεινά Αποκουρίτικα χωριά, Αμβρακιά, Κόνισκα κ.α.

Η τρίτη εμπατή, οδηγούσε απ΄το Θέρμο προς τα χωριά Διασελάκι, Αχλαδόκαστρο, Περίστα, Πλάτανο, κι από εκεί προς τα χωριά των Κραβάρων.

Υπήρχε η εμπατή του αμπελιού του Μάνεση, που οδηγούσε προς τον Αβαρίκο, Πίνα, Κόφτρα, Φαμίλα, Στράνωμα, Δορβιτσιά, Σίμο, κ.α.

Υπήρχε επίσης η εμπατή της Γούλης, κι ήταν ο δρόμος που οδηγούσε προς το Αγρίνιο και στα χωριά Αγία Σοφία, Μυρτιά κ.α.

Η εμπατή του Άνεμου, οδηγούσε απ΄το Θέρμο στα Αρχαία, στα Πριοναίϊκα, ανέβαινε την Ξαθή, έφτανε στο Παιγνιδόλακο, κι από εκεί στον Άνεμο. Ο Άνεμος είναι μιά τοποθεσία στα όρια των Κοινοτήτων Πετροχωρίου, Αβαρίκου, Ανάληψης και Σιταραλώνων, κι ήταν το περίφημο τετραεθνές. Στον Άνεμο υπήρχαν διακλαδώσεις, δρόμοι δηλαδή διάφοροι που οδηγούσαν στα γύρω χωριά, με σπουδαιότερη την διακλάδωση προς την Ανάληψη, κι από εκεί στην Ναύπακτο.

Υπήρχε τέλος και η σπουδαιότερη εξ όλων των εμπατών, η εμπατή Πετροχωρίου.

Η σπουδαιότητα του δρόμου αυτού οφείλεται σε πολλούς λόγους.

Πρώτα απ΄ όλα ο δρόμος αυτός είχε ιστορική σημασία, αφού μεγάλο τμήμα του δρόμου αυτού ακολούθησε ο Φίλιππος Ε΄ ο Μακεδών, όταν το 218 π.Χ. ήρθε μέσω Μακρυνείας και κατέστρεψε το Ιερό Τέμενος, τον Αρχαίο Θέρμο. Τον δρόμο αυτό έχει διαβεί επίσης και ο Πατροκοσμάς. Ο δρόμος αυτός ήταν τμήμα του εμπορικού δικτύου διακίνησης του αλατιού, κι ήταν η βασική διαδρομή του αλατιού από τις αλυκές Μεσολογγίου προς το Απόκουρο και προς τα ορεινά τμήματα της Αιτωλίας, προς τα Κράβαρα και την Ευρυτανία. Αξίζει να επισημανθεί η σπουδαιότητα του αλατιού στις πάμπολλες χρήσεις του για την διατροφή ανθρώπων και κτηνών, αλλά και για την συντήρηση των τροφίμων.

Ο δρόμος αυτός ήταν γνωστός ως αλατόδρομος ή κι ως δρόμος του αλατιού.

Ο δρόμος του αλατιού

Ο δρόμος αυτός ξεκίναγε απ΄ τα πλατάνια των πηγών του Θέρμου, έφτανε στον Μύλο της Κασσάνδρας, πέρναγε απέναντι προς του Κοντού, κατέβαινε ως εκεί που είναι σήμερα το Λύκειο Θέρμου, συνέχιζε προς Πετροχώρι περνώντας στα ριζά του τείχους του Αρχαιολογικού Χώρου του Θέρμου, έφτανε στην τοποθεσία Φαρμακωμένη, κι από εκεί στα Μνήματα, στο Παλιοπήγαδο. Εκεί υπήρχε νερό και μικρό Χάνι στην παρακείμενη τοποθεσία Μαγαζάκι. Το χάνι στο Μαγαζάκι, φιλοξενούσε τους κατάκοπους οδοιπόρους που απ΄ τα ορεινά χωριά κατέβαιναν προς Μεσολόγγι.

Ο δρόμος απ΄ το Παλιοπήγαδο συνέχιζε προς τον Παλιουργιά κι εκεί διακλαδιζόταν.

Έστριβε προς τα αριστερά, κι οδηγούσε προς το Μωρόσκλαβο, από εκεί, είτε ανέβαινε στην Ανάληψη, είτε πήγαινε πρός Καλούδι, κι εκείθε διάβαινε προς Κουρμέκι - Ναύπακτο.

Αν στον Παλιουργιά έστριβες δεξιά, έφτανες στο Αλωνάκι, κι από εκεί κατέβαινες την κατηφόρα της Αγριληάς, έφτανες στο Ξερόρεμα Σιταραλώνων, διάβαινες το Βαθύρεμα κι ήσουνα πλέον στην Μακρυνεία. Από εκεί μπορούσε κάποιος να ανέβει τον Ζυγό και να οδηγηθεί στο Μεσολόγγι, ή να συνεχίσει στα δεξιά, προς τα καμποχώρια της Μακρυνείας, Γαβαλού, Ματαράγκα, ..., Ζευγαράκι.

Εν ολίγοις, μέσω αυτού του δικτύου δρόμων διαξάγονταν οι μεταφορές και επικοινωνίες την εποχή εκείνη.

Η κατασκευή ενός δημόσιου δρόμου τη δεκαετία του 1930, αποτελούσε σημαντικό γεγονός για κάθε περιοχή, καθώς συνέβαλλε καθοριστικά στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική της ανάπτυξη. Εκείνη την εποχή, η Ελλάδα διέθετε περιορισμένο οδικό δίκτυο και πολλές κοινότητες παρέμεναν απομονωμένες. Ο μόνος αμαξητός δρόμος στην περιοχή, ήταν ο περιφερειακός της Τριχωνίδας λίμνης, που χαράχθηκε επί Τρικούπη στα τέλη του 19-ου αιώνα και εξυπηρετούσε τις ανάγκες των παραλίμνιων χωριών.

Ο κάθε νέος δρόμος που χαρασσόταν, επέτρεπε την ευκολότερη μεταφορά αγροτικών προϊόντων προς τις αγορές, μειώνοντας το κόστος μεταφοράς και ενισχύοντας το εισόδημα των κατοίκων. Παράλληλα, διευκόλυνε την επικοινωνία των χωριών, την πρόσβαση σε σχολεία, υπηρεσίες και ιατρική περίθαλψη, ενισχύοντας έτσι την ποιότητα ζωής. Η παρουσία του κράτους γινόταν πιο αισθητή, ενώ αυξανόταν η ασφάλεια και η επικοινωνία μεταξύ των χωριών. Επιπλέον, η κατασκευή του δρόμου δημιουργούσε θέσεις εργασίας και τεχνική γνώση στους κατοίκους της περιοχής, κι έτσι ένας δημόσιος δρόμος δεν ήταν μόνο μια υποδομή διευκόλυνσης των μετακινήσεων, αλλά μια πηγή προόδου, συνοχής και ελπίδας για το μέλλον της περιοχής.

Για όλους αυτούς τους λόγους, άρχισε την περί το 1930 περίοδο η περιορισμένη λόγω έλλειψης χρηματοδοτικών πόρων επέκταση του οδικού δικτύου στην περί το Θέρμο περιοχή.

Ο δρόμος ο αμαξητός που ξεκινούσε απ΄το Θέρμο, έφτανε στο Πετροχώρι και σταματούσε εκεί που είναι σήμερα το σπίτι του Νίκου Αποστόλου Σαγώνα (Μητρούσια). Δεν υπήρχε από εκεί και μετά δρόμος.

Ο νέος δρόμος που χαράχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930, από Πετροχώρι προς Ανάληψη, ξεκίναγε απ΄ το σπίτι του Μητρουσαίϊκο, χώρισε το οικόπεδό τους στα δύο, έφτασε στο Πυργάκι, πέρασε δίπλα απ΄ τις Γούρνες, διάβηκε στον Παλιουργιά,......

Πλέον οι αγρότες μετέφεραν ευκολότερα τα αγροκτηνοτροφικά (σιτηρά, λάδι, κρασί, γάλα, ζώα,..) προϊόντα προς το εμπορικό κέντρο της περιοχής, κι από εκεί προς τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα, προς το Αγρίνιο κυρίως. Βελτιώθηκε ο τρόπος και μειώθηκε το κόστος μεταφοράς των κατοίκων και των προϊόντων τους, ενώ αυξήθηκε ο αριθμός και η επισκεψιμότητα των εμπόρων και των μεταπωλητών. Τα προϊόντα που εμπορευόταν η περιοχή ήταν σιτηρά, λάδι και κρασί Πετροχωρίτικο, καπνά και εσπεριδοειδή Γουρίτσας, γάλα, κρεατικά, μαλλί πρόβειο, γιδόμαλλο, δέρματα κ.α. Τεράστια για την εποχή εκείνη φορτηγά φόρτωναν τα δέματα των καπνών, κι έφευγαν για εξαγωγή. Φόρτωναν τσουβάλια με δέρματα, πρόβειο μαλλί και γιδόμαλλο και τα πήγαιναν στην Άμφισσα, στα εκεί βυρσοδεψία και στα εργαστήρια επεξεργασιας μαλλιού και γιδόμαλλου. Με το γιδόμαλλο έκαναν κάπες αλλά και τις εξαρτήσεις της στολής του Ελληνικού Στρατού.

Διευκολύνθηκε επίσης η πρόσβαση των αγροτοκτηνοτρόφων στα γεωργικά εφόδια (λιπάσματα, μηχανήματα και ζωοτροφές), διευκολύνθηκαν και οι συνεργασίες, όπως και οι εκτελέσεις διαφόρων έργων υποδομής.

Αυξήθηκε ο ρυθμός πρόσβασης των κατοίκων προς τις πόλεις, προς τα σχολεία, προς τα νοσοκομεία και τις υπηρεσίες υγείας, ενισχύθηκε έτσι η κοινωνική συνοχή και μειώθηκε η κοινωνική απομόνωση.

Ο δρόμος λειτουργούσε πλέον ως σύμβολο κρατικής παρουσίας και εκσυγχρονισμού, αφού διευκόλυνε μεταξύ άλλων και τις μετακινήσεις των διοικητικών αρχών, της αστυνομίας κ.α.

Οι εργασίες κατασκευής (χωματουργικά, λιθοδομές, γεφύρια, κ.α.) ολοκληρώθηκαν με εργατικά χέρια απ΄ την περιοχή κι έτσι οι κάτοικοι της περιοχής εργάστηκαν αποκομίζοντας πρόσθετα οφέλη, ενώ δημιουργήθηκε σημαντική τεχνική εμπειρία σε εξειδικευμένα επαγγέλματα εργολάβων, μαστόρων, οδοποιών, γεφυροποιών, κ.α.

Έτσι, περί το 1935 ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Δημόσιου αυτού αμαξητού δρόμου που ένωνε το Πετροχώρι με την Ανάληψη, κι ήταν ένα έργο τεράστιας σημασίας για την περιοχή, αφού αναβάθμιζε τις επικοινωνίες και τις μεταφορές, στήριζε αποτελεσματικά τον κυρίως αγροκτηνοτροφικό οικονομικό χαρακτήρα της περιοχής, συνεισέφερε στην κοινωνία ενισχύοντας της πάσης μορφής και φύσης κοινωνικές σχέσεις και δομές.

Την περίοδο εκείνη το πενταμελές Κοινοτικό Συμβούλιο της Κοινότητας Πετροχωρίου, λειτουργούσε άψογα. Οι Κοινότητες, ήταν αυτόνομες διοικητικές μονάδες, που διαχειρίζονταν όλα τα θέματα που αφορούσαν την Κοινότητα και αναφέρονταν στην Νομαρχία. Αργότερα, με τον περίφημο 2539/97 Νόμο, γνωστόν ως Νόμο Καποδίστρια, έχασαν οι Κοινότητες την αυτονομία τους και υπήχθησαν σε Δήμους.

Στις 30 Μαίου του 1935, το Κοινοτικό Συμβούλιο Πετροχωρίου συνεδρίασε, συζήτησε και ανέλυσε τα οφέλη που προκύπτουν για το Πετροχώρι, από την ολοκλήρωση του έργου, την κατασκευή δηλαδή του δρόμου Πετροχωρίου - Ανάληψης. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι απόψεις των Μελών του Κοινοτικού Συμβουλίου Πετροχωρίου, κατεγράφησαν από τον τότε εκτελούντα χρέη Γραμματέως της Κοινότητας, τον αείμνηστο δάσκαλο Χρήστο Παπασάββα και ελήφθη ομόφωνη αποφάση, να απονεμηθεί ο τίτλος του Επίτιμου Δημότη Πετροχωρίου, στον Υφυπουργό Υγιεινής Ιωάννην Αθανασίου Νικολίτσαν, «...λόγω των μεγίστων υπηρεσιών ας προσέφερεν εις την ημετέραν Κοινότητα και εντέλλει τον Πρόεδρον της Κοινότητος όπως μεριμνήσει δια την εγγραφήν του εις το Δημοτολόγιον της ημετέρας Κοινότητος. Αναθέτει δε εις τον Πρόεδρον ίνα αντίγραφο της παρούσης πράξεως εγχειρήσει εις τον εν λόγω Ιωάννην Αθαν. Νικολίτσαν υφυπουργόν Υγιεινής....».

Την πράξη υπέγραψαν: ο Ανδρέας Χρ, Πύρρος (Πρόεδρος Κοινότητας) και τα Μέλη, Αντώνιος Κ. Τριανταφύλλου, Ιωάννης Αθ. Πριόνας, Χρήστος Φουρτούνας και Πάνος Δημητρόπουλος.

Πρέπει να τονισθεί πως ο δάσκαλος Παπασάββας, χρημάτισε δάσκαλος στο Πετροχώρι ως το 1937, κι ήταν ο Γραμματέας της Κοινότητας ως την δεκαετία του 1950.

Τα επίσημα εγκαίνια του δρόμου Πετροχωρίου - Ανάληψης έγιναν το πρωί της 3-ης Ιουνίου 1935 στις 9:00 π.μ. ημέρα Δευτέρα στο Πετροχώρι.

Στο επισυναπτόμενο αντίγραφο εκ των πρακτικών του Κοινοτικού Συμβουλίου Πετροχωρίου της 30-ης Μαίου του 1935, διαβάζει κανείς τα της συνεδρίασης και ενημερώνεται για τις αποφάσεις που ελήφθησαν. Τα πρακτικά διακρίνονται για την άρτια σύνταξή τους, την καλλιγραφία των πρακτικών με πέννα και μελάνι, κυρίως όμως διακρίνονται για τα πολύτιμα ιστορικά στοιχεία της μαρτυρίας τους. Το 1935 οι Κοινοτικοί Σύμβουλοι της Κοινότητας Πετροχωρίου, λειτούργησαν κατά τρόπο υποδειγματικό, κάτι που μαρτυρεί την κοινωνική τους ευαισθησία, το υψηλό αίσθημα ευθύνης και το εξαιρετικά υψηλό αυτοδιοικητικό αισθητήριο.

 Στις αεροφωτογραφίες του 1930 που ακολουθούν, μπορούμε να δούμε τον πιό παλιό δρόμο του χωριού (με κίτρινο) και τον δημόσιο δρόμο (με κόκκινο) που εγκαινιάστηκε το 1935.

Πετροχώρι. Αεροφωτογραφία του 1930

Ο Παλιός δρόμος, ο πρώτος δρόμος του χωριού - διακρίνεται σημειωμένος στην αεροφωτογραφία του 1930 με κίτρινο χρώμα - ξεκίναγε απ΄το εικόνισμα (την διασταύρωση), ανέβαινε δεξιά επάνω προς το σημερινό σπίτι του Γιάννη Γεωρ. Πύρρου, πέρναγε μπροστά απ΄ το σπίτι του Βασιλείου Κ. Στίγκα (Μαρνάκη), διάβαινε ανάμεσα απ΄ τους αχυρώνες και το σπίτι των αδελφών Αντωνίου και Κωνσταντίνου Γεωργίου Σαγώνα (Καλιακδαίοι, Αντωνάκης και Τούρλας), κι έσκαγε στον τοίχο της εκκλησίας. Εκεί έστριβε δεξιά, πέρναγε πάνω απ΄ το σπίτι του Γεωργίου Αποστόλου Σαγώνα (Τσιόλα), ακολουθούσε την διαδρομή προς Νασαραίϊκα, πέρναγε δίπλα απ΄ το σπίτι του Νικολάου Δημ. Σαγώνα (σπίτι του Μπακατσέλου), πάνω απ το σπίτι του Κωνσταντίνου Αλεξίου Σαγώνα (Ντίνη), κατέβαινε δίπλα απ΄το σπίτι του Γεωργίου Τριανταφύλλου (Ρακίφη) και πριν το σπίτι του Αριστείδη Ιωάννου Σαγρόπουλου (Κατσάνου) έστριβε προς τα Νεαίϊκα. Εκεί έστριβε αριστερά, έφθανε στο σπίτι το Σαγροπουλαίϊκο (Φαρδιναίϊκο), έστριβε δεξιά και στο σπίτι του Φωτίου Γεωργίου Κωτσή (Αλπούλα) έστριβε αριστερά. Περνούσε πάνω απ΄ το σπίτι του Κωνσταντίνου Γεωργίου Σαγώνα (Τσιόλα), έφτανε κάτω απ΄το σπίτι του Χρήστου Φωτίου Κορομπίλη, έκοβε λίγο δεξιά, περνούσε ανάμεσα στις Κωτσαίϊκες και Κορομπλαίϊκες μάνδρες, έφτανε στο Πυργάκι, πάνω απ΄ τον αχυρώνα του Νέου, κάτω απ΄ το cafe No Name, κι από εκεί διάβαινε στον Παλιουργιά.

Πετροχώρι. Ο παλιός δρόμος(με κίτρινο) κι ο νέος ο αμαξητός (με κόκκινο)

Ο νέος δρόμος - διακρίνεται σημειωμένος στην αεροφωτογραφία του 1930 με κόκκινο χρώμα - ξεκίναγε απ΄το εικόνισμα (την διασταύρωση), περνούσε κάτω απ΄το σπίτι του Ηλία Σαγώνα, κάτω απ΄ τον τοίχο της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου, κάτω απ΄τα σπίτια του Γιωργάκη Συρακούλα και του Αθανασίου Κυριάκου (Λοστάρα), πέρναγε ανάμεσα στα σπίτια του Λαμπράκη Ροδά και του Βασιλείου Στίγκα (Τσίλια), άφηνε αριστερά το σπίτι του Αντώνη Παπαστεργίου (Πρικατέα), συνέχιζε την κατηφόρα κι έφτανε μπροστά στο σπίτι του Δημητρίου Απ. Σαγώνα (Μητρούσια). Τότε, το 1935 ο νέος δρόμος, έσκισε στα δύο το Μητρουσαίϊκο οικόπεδο, πέρασε μπροστά απ΄ το σπίτι του Φωτίου Νικ. Κωτσή (Κολιαράκη) και συνέχισε προς Ανάληψη σε δημόσιες πλέον εκτάσεις. Ας σημειωθεί πως εκείνη την εποχή, το σπίτι του Φωτίου Νικ. κωτσή (Κολιαραίϊκο), ήταν το τελευταίο σπίτι του χωριού.

Γιώργος Κ. Σαγώνας

πατήστε εδώ για να δείτε όλο το κείμενο σε μορφή .pdf